Dolomit, kireçtaşında (CaCO3) Ca ile beraber Mg’un yerelması ile oluşan bir mineraldir.

Özgül ağırlığı Mg oranına bağlı olarak 2,71 ile 2,87 Ton/m3, sertlik ise 3,5-4 arasındadır.

Dolomitin; ham dolomit, kalsine dolomit ve yanmış dolomit olarak kullanım şekilleri vardır.

Dolomit, basta demir-çelik sanayi olmak üzere cam, seramik, boya, gübre, tuğla, çimento ve inşaat sanayilerinde, tarımda toprak ıslahı gibi çok geniş bir alanda kullanılmaktadır.

Dünya’da ve Türkiye’de oldukça geniş bir yayılıma sahip olup rezerv problemi olmayan bir mineraldir.

120 milyon ton civarında olan dünya üretiminin yarıya yakını ABD’de gerçekleştirilmektedir. ABD’nin dışında İngiltere, Avusturya, Belçika, Japonya, Polonya, İspanya, Kanada, Brezilya, Almanya ve Avustralya yılda 1 milyon tonun üzerinde dolomit üreten ülkelerdir.

Dünya’da 3 milyon tonun üzerindeki ihracatın 2 milyon tonunu Belçika ve Kanada yapmaktadır. 2 milyon ton civarındaki ithalatın ise 1,3 milyon tonu Japonya tarafından yapılmaktadır.

Dünya’da dolomit büyük miktarlarda ve çok değişik sektörlerde kullanılmasına rağmen Türkiye’de üretimin çok önemli bölümü sadece demir-çelik ve cam sanayinde kullanılmaktadır.

6. Beş yıllık plan döneminde Türkiye’de ortalama yıllık 550 bin ton dolomit tüketilmiştir. Ayni dönem de üretim ise söz konusu tüketimi karşılayacak miktarlarda olmuştur.

7. Beş yıllık plan döneminde ise toplam ortalama yıllık tüketim 600.000 ton civarında olacaktır. Türkiye’nin bu dönemde dolomit ihracatı ve ithalat yapacağı beklenmemektedir. (3)

 Tanım ve Sınıflandırma

Bileşimi CaMg (CO3)2 olan ve bir çift karbon bileşiği olan dolomitin kalsitten ayrı özellikte bir mineral olduğu ilk defa Fransız Jeolog Dolomiev Syluoin tarafından belirlenmiştir (1750-1801).

Dolomit, kireçtaşlarından CaO’un yerini kısmen veya tamamen MgO’un alması ile oluşur. Bu yüzden bileşimi açısından kireçtaşları ile ilişkili olup yanalda ve düşeyde daima kireçtaşları ile geçişlidir. Bünyedeki kalsit ve dolomit oranlarına göre bazı araştırmacılar tarafından aşağıdaki gibi sınıflandırılmaktadır.

% 10 dan az kalsit, % 90 dan fazla dolomit Dolomit

% 50-10 kalsit, % 50-90 dolomit Kalkerli Dolomit

% 90-50 kalsit, % 10-50 dolomit Dolomitik Kireçtaşı

% 95-90 kalsit, % 5-10 dolomit Mg. lu Kireçtaşı

% 95 den fazla kalsit, % 5 den az dolomit Kireçtaşı

Görüldüğü gibi kireçtaşı ve dolomit olarak kayaç türü ayırımı yapılmasında ve geçiş kayalarının tespitinde kayacın içerdiği kalsit ve dolomit minerallerinin miktarı asil rolü üstlenmektedir.

Dolomitin özgül ağırlığı, MgO oranına bağlı olarak 2.71 ile 2.87; sertliği ise Mohr skalasina göre 3,5-4 arasındadır. Ticari saflıktaki dolomitin ergime noktası 1924-2495oC arasında değişmektedir. İhtiva ettiği organik malzeme miktarı arttıkça koyulaşmakla beraber genellikle pembe, kirli beyaz, beyaz-gri, siyah ve kahve renklidir. Romboedrik sistemde kristallenen dolomit % 30.4 CaO, % 21.8 MgO ve % 47.8 CO2 içerir. Empurite olarak silikat, feldspat ve opak mineraller içerebilir.Ticari anlamda dolomitin türleri için çeşitli sıcaklık derecelerinde işlemler yapılır. Kalsinasyon işlemi uygulanmamış dolomite “Ham dolomit”, 1100oC te ısıl isleme tabi tutulmuş dolomite “Kalsine dolomit” 1850-1950oC arasında ısıl isleme tabi tutulması ile elde edilen ürüne de “Sinter dolomit” ismi verilmektedir.Dolomitin 1650oC civarında demir oksitle birlikte yakılması ile elde edilen ürün ise Dead-burned dolomit olarak isimlendirilmektedir.

DÜNYADA MEVCUT DURUM

Rezervler

Sedimanter kayaçlar yeryüzünün yaklaşık % 75′ini kaplamaktadır. Böylesine geniş bir yayılım gösteren Sedimanter kayaç grubunun ne kadarını karbonat kayaçların oluşturduğu bilinmemektedir. Bunun yanında karbonat kayaçların oluşumunun Prekambrien’den başlayıp günümüze kadar devam ettiği düşünülecek olursa bu tip kayaçların, dolayısıyla dolomit mevcudiyetinin çok büyük boyutlarda olduğu ortaya çıkmaktadır. Nitekim dünyada pek çok ülkede dolomit rezervi bulunduğunun bilinmesine rağmen rakamsal bir değere ulaşılamamıştır.

Tüketim

Tüketim alanları

Fiziksel ve kimyasal yapısına bağlı olarak dolomitin 30′dan fazla kullanım alanı vardır. Fiziksel nitelikleri itibariyle dolomit özellikle yol inşaatlarında (karayolu, demiryolu) ve beton yapımında kullanılmaktadır. Kimyasal niteliklerinden istifade söz konusu olduğunda ise çok daha geniş bir kullanım alanı ortaya çıkmaktadır. İçerdiği MgO’den dolayı dolomit ziraatta (gübre yapımında, toprak ıslahında), tuğla, çimento, Dolomitik sönmemiş kireç, cam, soda sanayinde kullanılmaktadır. Basta boya olmak üzere kimya sanayicinde de dolgu maddesi olarak önemli bir hammaddedir.

Ayrıca filtrasyon işlemleri alkali ve ferrosilicon imali ve gene kimya sanayicinde beyazlatıcı olarak önemli bir kullanım alanı vardır.

Fakat asil önemli tüketim alanı Demir-Çelik sanayimdir. Bu sektörde asil olarak refrakter malzeme imalinde ve cüruf yapıcı flux olarak kullanılmaktadır.

Son zamanlarda refrakter alarak yüksek fırınların astarlanmasında ateşe dayanıklı tuğla yapım sırasında manyezitin yerini dolomit almış bulunmaktadır. Yurtiçinde ise refrakter malzeme olarak dolomit ilk olarak 1954 yılında T.D.Ç. İsletmelerinde kullanılmıştır. Günümüzde ise bu maksatla bazik usulle çalışan bütün dökümhanelerde kullanılmaktadır.

Demir-Çelik sanayicinde flux olarak kullanıldığında cüruf yapıcı özelliğinin yanında basta kükürt olmak üzere istenmeyen empüritelerin cürufa geçmesini temin etmesi ile çok önemli bir hammadde özelliğindedir.

Tüketim miktar ve değerleri

Dolomitin dünyadaki yıllık üretimi 100 milyon tonun üzerindedir. Üretimin talebe göre ayarlandığı göz önüne alınacak olursa tüketiminde bu miktar civarında olmasını kabul etmek gerekmektedir.

Dolomitin dünya genelindeki üretim değeri miktara bağlı olarak ülkeden ülkeye değişmektedir. (3)

Üretim

Üretim yöntemi ve teknoloji

Dolomit üretimi genelde basamaklı açık isletme yöntemi ile yapılmaktadır. Bu yöntemde; hazırlanan isletme projelerine uygun olarak basamaklar oluşturulmaktadır. Gerek basamakların oluşturulmasında gerek üretim esnasında patlayıcı, dozer, loder, kamyon gibi herhangi bir açık isletmede kullanılan ekipman kullanılmaktadır. açık isletmelerde üretilen dolomit blokları kullanım amacına göre isletme civarında tesis edilen bir kırma eleme ve yıkama tesisinde ebatlandırılmaktadır

Dolomit üretiminde her ne kadar açık isletme yöntemi yaygın ise de İsveç’te “Ernstrom” ve Finlandiya’daki “Lohja Corp” şirketleri kapalı isletme yöntemi ile dolomit üretmektedirler.

Üretim miktar ve değerleri

1986 yılı verilerine göre dolomitin dünyadaki üretimi 100 milyon tonun üzerinde olmaktadır. Dünyadaki belli baslı üreticiler ve üretim miktarları aşağıdaki tabloda görülmektedir.

 

ÜLKE	ÜRETIM (* 1000 TON)
JAPONYA BELÇIKA-LÜKSEMBURG HINDISTAN MACARISTAN AVUSTRALYA ARJANTIN MISIR ISPANYA M. ÇIN INGILTERE F. ALMANYA ÇEKOSLAVAKYA FRANSA ITALYA DANIMARKA FINLANDIYA ISVEÇ NORVEÇ ISPANYA ABD KANADA MEKSIKA	6.361 3.300 1.887 1.200 750 324 500 1.145 489 15.800 5.000 3.000 1.500 1.000 25 1.290 550 480 2.005 48.000 538 454

TÜRKIYE’DE DURUM

Ürünün Türkiye’de Bulunuş şekilleri

Dolomit Türkiye’de Kambriyen’den Tersiyer’e kadar oldukça uzun bir yaş aracılığında bulunur. Coğrafik olarak ta oldukça yaygındır. Hemen hemen her yörede az veya çok miktarda dolomit zuhuruna rastlamak mümkündür. Dolomit, kireçtaşlarında Ca’un yerini kısmen Mg’un alması ile oluşur. Bu yüzden bu iki kayaç grubu daima bir arada bulundukları gibi birinden diğerine de kolaylıkla geçiş gösterirler. İyi bir dolomitte MgO miktarı % 20 civarında olmaktadır. Türkiye’de bulunan dolomitler sanayide kullanılabilir nitelikte olup genellikle demir içerikleri düşüktür. (3)

Rezervler

Ülkemizde dolomit coğrafik olarak oldukça geniş bir yayılım göstermektedir. Buna rağmen dolomit etütleri devam ettirildiği sürece ortaya daha çok sayıda dolomit yataklarının çıkacağıda açıktır. En azından mevcut yataklar ülke ihtiyacını uzun yıllar rahatlıkla karşılayabilecek durumdadır. Günümüzde üretim yapılan veya yapılmayan değişik büyüklükte bir çok dolomit yatağı mevcuttur.

Mevkii	% MgO	Rezerv
Kırklareli-Dereli Malatya-Hekimhan-Zorbehan Zonguldak-Alapli-Ormanlı Zonguldak-Eflani Zonguldak-Devrek Marmara-Adası Hatay-Harbiye Gaziantep-Fevzi pasa İçel-Gülnar-Aydıncık İçel-Kurudere Konya-Yunak-Kocayazı İzmir-Karaburun-Çeşme İzmir-Torbalı-Cumaovası Antalya-Akseki İstanbul-Sile Kocaeli-Gebze Çankırı-Eskipazar-Sofular Bartın-Kuruca sile Hatay-Payas Antalya (Komdüllak) Aydın (Karataş) Bursa (Köybası) Eskişehir (Kashöyük) Gümüşhane (Bpelea Deresi) Zonguldak (Balikisik)	18-21 20-21 16-20 20-21 19 18 19-20 20-21 17-21 19-20 * * 18-21 15-21 20 - - - - - -	10.920.000 (Görünür + Muhtemel) 122.000 (Görünür) 393.000 (Muhtemel 95.000 (Görünür + Muhtemel) 20.000 (Görünür + Muhtemel) 40.000 (Görünür + Muhtemel) 880.000 (Görünür + Muhtemel) 10.000 (Muhtemel) 684.000.000 (Görünür + Muhtemel) 7.919.000 (Görünür+Muhtemel+Müm) 500.000 (Görünür + Muhtemel) 9.932.000 (Görünür + Muhtemel) 621.455.000 (Görünür + Muhtemel) 236.250.000 (Görünür + Muhtemel) 335.000.000 (Görünür + Muhtemel) 24.500.000 50.000.000 200.000.000 5.000.000 3.000.000 1.000.000.000 4.000.000

Tüketim

Tüketim alanları

Dolomit Türkiye’de bol miktarda bulunan, isletme güçlükleri olmayan ve açık isletme yöntemi ile kolaylıkla üretilebilen bir mineraldir. Üretim ve kullanıma hazırlama maliyeti diğer metal ve metal dışı minerallere göre daha ucuzdur. Ülkemizde en yaygın olarak mıcır seklinde yol inşaatlarında kullanılmaktadır. Bunun yanında ikinci sırada yer alan kullanım alanı da Demir-Çelik sanayimdir. Daha sonra sise-cam ve azot sanayilerinde önemli miktarlarda tüketilmektedir. Ayrıca az miktarlarda olmak üzere soda sanayicinde krom bileşikleri elde etmede ve seramik sanayicinde kullanılmaktadır. (3)

Tüketim miktar ve değerleri

Türkiye’de üretilen dolomitin çok büyük bir bölümü Demir Çelik ve Cam sanayicinde tüketilmektedir.

Dolomitin çok büyük bir bölümünü tüketen kuruluslarin 1988-1993 yılları arasında ortalama yıllık tüketimi 550 bin ton civarındadır. Bu kuruluslarin kullandıkları dolomitin tüketim değerleri de aşağıya çıkarılmıştır. (3)

Tüketim değerleri (Maliyet TL/Ton) 

Kuruluş	1989	1990	1991	1992	1993 (10 Aylık)
Ereğli Demir Çelik Fab. İskenderun Demir Çelik Fab. Karabük Demir Çelik Fab. Tügsas Sise Cam Fabrikası Kromsan A.S. Anadolu Cam Sanayi	9.028 8.150 6.300 8.530	13.490 10.720 9.243 11.880	25.880 - 14.875 16.154	39.033 39.050 120.0020.944 32.150	53.334 48.390 48.850 21.444 50.000 190.000 36.500 45.068

Üretim

Üretim yöntemi ve teknoloji

Türkiye’de tüketiciler dolomiti ruhsatlarındaki ocaklardan kendileri üretmekte veya üretimi müteahhite yaptırmak suretiyle temin etmektedirler. Bir diğer tedarik yöntemi ise doğrudan müteahhitten satın almaktadır. açık isletme yöntemi ile isletilen ocaklarda dekupaj ya hiç yok yada çok az miktardadır.

Dolomit ocağında üretim genellikle patlatma ile başlamakta, sonra iri bloklar daha küçük parçalara ayrılmakta, son aşamada ise kırma eleme tesislerinden geçirilmek suretiyle üretim tamamlanmaktadır. Bu işlemler sırasında loder, kamyon, traktör gibi basit makineler ve insan gücü, patlayıcı olarak da amonyum nitrat, dinamit ve elektrikli kapsül kullanılmaktadır. (3)

 Ürün standartları

Dolomitte kullanılacağı yere göre bazı fiziksel ve kimyasal özellikler aranmaktadır.

İskenderun Demir ve Çelik tesislerinde sinter ve yüksek fırınlarda kullanılan dolomitte:

MgO : % 20.08

CaO : % 29.54

Al2O3+SiO2 : % 2.82

S (Max) : % 0.92 olmalı, ayrıca ateş zayiatı % 46,38 ve nem oranı % 3′ü asmamalıdır.

Bununla beraber;

Sinterde kullanılacak olan dolomitin : 0-80 mm.

Yüksek fırında kullanılacak olan dolomitin : 5-35 mm.

Çelikhanede kullanılacak olan dolomitin : 25-60 mm.

ebadında olması gerekmektedir.

Ereğli Demir ve Çelik Fabrikalarında kullanılan dolomitte aranan kimyasal özellikler.

MgO : % 18.50 (Min)

CaO : % 33.00 (Max)

SiO2+Al2O3 : % 2.50 (Max)

tane boyu 10-100 mm ler arasında olması istenmektedir.

Sise Cam sanayicinde kullanılan dolomitte ise istenen özellikler;

MgO : % 19

CaO : % 34

Bunun yanında tane boyu +3.18 mm olan fraksiyon maksimum % 1 ve tane boyu +125 mikron olan fraksiyonunda minimum % 5 olması gerekmektedir

Isı ve ses izolasyonunda kullanılan cam pamuğu imali için gerekli dolomitte;

Min (%) Max (%)

MgO 10 13

CaO 16 21

Al2O3 8 12

Fe2O3 2 3

SiO2 24 32

ateş zayiatı 26 29 olmalıdır.

Görüldüğü gibi çeşitli sanayi dallarında kullanılan dolomitlerde amaca göre birbirinden farklı fiziksel ve kimyasal özellikler istenmektedir. Ayrıca üreticiler piyasanın ihtiyacına göre kalsine dolomit, sinterlenmiş dolomit ve ölü dolomit gibi değişik tiplerde kısmen islenmiş dolomit de vermektedirler. (3)

Sektörde üretim yapan önemli kuruluşlar

Türkiye’de sektörde üretim yapan önemli kuruluslarin basinda Türkiye Sise ve Cam Fabrikaları, Türkiye Demir ve Çelik İsletmeleri, Türkiye Azot Sanayii (TÜGSAS), Anadolu Cam Sanayii (Kromsan A.S.) gibi kuruluşlar gelmektedir. Ayrıca dolomit üreten özel sektör kuruluşları arasında da Arslantas ve Ereğli Madencilik Sanayii A.S. sayılabilir. (3)

Mevcut kapasite ve kullanım oranları

Dolomit üreten firmaların kapasiteleri ve kullanım oranları karşılaştırıldığında gerek kapasiteleri gerek kullanım oranları açısından birbirlerinden büyük farklılık gösterdikleri ortaya çıkmaktadır. Şöyle ki; yıllık kapasite 30000 ile 300000 ton arasında değişebilirken kapasite kullanım oranları % 20 ile % 100 arasında olabilmektedir  (3)

Kuruluş	Kapasite (Ton/Yıl)	kullanım oranı (%)
Sise ve Cam Fabrikası Ereğli Madencilik Kromsan A.S. Anadolu Cam Sanayii Isdemir Karabük Tügsas	145.000 300.000 60.000 30.000 150.000 240.000 90.000	100 20 100 50 100 25 100

 

Ancak üreticilerin büyük bir bölümü üretimi talebe göre ayarladıkları için buradaki kapasitelerin gerçek kapasite olmaması gerektiği, gerçek kapasitenin burada verilen rakamların üzerinde olduğunu düşünmek daha doğru olacaktır. (3)

Üretim miktarı

Üretimler ya ruhsat sahibi tüketiciler tarafından, ya tüketicilerin müteahhitleri tarafından, yada doğrudan ruhsat sahibi madenci firmalar tarafından gerçekleştirilmektedir. Türkiye’de belli baslı dolomit üreticileri ve üretim miktarları Tablo 7′de verilmiştir.

Kuruluş	1989	1990	1991	1992	1993 (10 Aylık)
Kromsan A.S. T.Sise Cam Fabrikası Anadolu Cam Sanayii İskenderun Demir Çelik Fab. Karabük Demir Çelik Fab. Tügsas Ereğli Demir Çelik Fab.	6.300 8.530 9.028	9.243 11.880 13.490	14.875 16.154 25.880	20.944 120.000 32.150 39.033	36.500 50.000 190.000 45.068 48.390 43.190 21.444 53.334

Birim üretim girdileri

Dolomit üretiminde diğer taşocaklarında kullanılan yöntemlerle ayni şekilde olmaktadır. Öncelikle varsa üzerindeki örtü tabakası kaldırılmakta ve daha sonra açılan deliklere patlayıcı madde doldurulmak suretiyle patlatma yapılmaktadır. Patlatma sonucunda varsa büyük bloklar yeniden çeşitli yöntemlerle parçalanarak kırıcıya gönderilmektedir.

Bu işlemlerin sürdürülmesi sırasında isçilik, yakıt, patlayıcı madde, enerji, makine-ekipman, sigorta, vergi, harç, kira ve benzeri giderler birim üretim girdilerini oluşturmaktadır.

Üretici firmaların birim üretim girdi değerleri temin edilememiştir. (3)

Maliyetler

Dolomit ocaklarının büyük bir bölümü müteahhit vasıtasıyla isletilmektedir. Bu yüzden sağlıklı bir bilgi temin etmek mümkün olmamıştır.

Ancak, genel olarak dolomit toplam üretim maliyetinin 1993 yılı için kırma-eleme dahil olmak üzere 28000 TL/Ton civarında olduğu tespit edilebilmiştir. Bunun yanında tüketicinin stok sahasındaki maliyeti tespit edilmiştir. Bu da doğal olarak ocaktan ocağa ve tüketiciden tüketiciye değişiklikler göstermektedir.

Stok durumu

Belli baslı tüketicilerin 1993 yılı içindeki stokları aşağıda  görülmektedir. 

Kuruluş	Stok (Ton)
Kromsan A.S. T.Sise Cam Fabrikası Anadolu Cam Sanayii İskenderun Demir Çelik Fab. Karabük Demir Çelik Fab. Türkiye Gübre Sanayi Ereğli Demir Çelik Fab.	11.116 15.000 11.575 68.000 26.225 3.386 68.077

Dış Ticaret

Türkiye’nin dolomit ithalat ve ihracatı yok denecek seviyededir. Ancak 1989′da 2.662 ton, 1990′da ise 1989 ton dolomit ihraç edilmiştir.

 İstihdam

Türkiye’de dolomit isletmelerinin üretimi düşük miktarlardadır. Genellikle müteahhit marifetiyle isletilen ocaklardaki çalışan sayısı ocaktan ocağa değişmektedir. Ancak ülke genelinde yaklaşık 3000 ton dolomit üretimine karşılık 1 kişi istihdam edilebilmektedir. (3)

Çevre Sorunları

Her maden isletmesinde olduğu gibi dolomit isletmelerinde de dekupaj malzemesi, posa ve benzeri artıklar ocak civarına dökülmektedir. Ayrıca gürültü ve toz çevreyi olumsuz yönde etkileyen diğer faktörlerdir. İşletmenin başlaması ile birlikte ocak ve civarı doğal görünümünden uzaklaşmaktadır. (3)

Dünyadaki Durum ve diğer Ülkelerle Kıyaslama

Dolomit üretimi, kullanım alanı ve tüketimi açısından Türkiye ile dünya ülkeleri kıyaslandığında ülkemizde bu mineralden tam anlamı ile yararlanılamadığı sonucu ortaya çıkmaktadır. Şöyle ki; ABD’de ve diğer sanayileşmiş ülkelerde dolomit büyük miktarlarda ve çok çeşitli sektörlerde kullanıldığı görülmektedir. Buna karşılık ülkemizde dolomit asil olarak demir-çelik ve cam sanayicinde kullanıldığı, bunun dışında kağıt, boya, seramik ve benzeri gibi çok geniş bir alanda kullanım imkanı mevcut olmasına rağmen buralarda çok az miktarlarda kullanıldığı görülmektedir. (3)

 Talep projeksiyonu

Türkiye’de üretilen dolomitin çok büyük bir bölümünü tüketen asil dolomit tüketicilerinin 1989-1993 yılları arasında yıllık toplam ortalama tüketimleri 550000 ton civarında olmuştur. Ayni tüketicilerin 1994-1998 yılları için talep projeksiyonları göz önüne alındığında ise yıllık toplam ortalama dolomit talebi 600000 ton civarında olacaktır (3)

 Üretim projeksiyonu

Türkiye’de dolomit ocaklarının büyük bölümüne tüketici kuruluşlar sahiptir. Bu yüzden kendi tüketim projeksiyonlarına göre üretimi kontrol etme imkanları vardır. Bunun dışında kalan küçük miktarlarda üretim yapan ocaklarda üretimlerini yıllardır satış yaptıkları kuruluşlara verdiklerinden (Erdemir’e dolomit veren küçük üreticiler gibi) bunların üretimleri de tüketici tarafından kontrol edilmiş olmaktadır. Bu yüzden 1994-1999 yılları arasındaki üretim projeksiyonu, ayni dönem için tüketim projeksiyonu paralelinde olacak ve doğrudan tüketicilerce kontrol edilecektir. Muhtemel yıllık ortalama dolomit üretimi 600000 ton civarında olacaktır (3)

 Teknolojik alanda beklenen gelişmeler

Üretim yöntemleri teknolojisindeki gelişmeler maden isletmeciliğini etkileyeceği gibi dolomit isletmeciliğine de katkı saglayacaktır.

Ancak asil önemli gelişme dolomit kullanımını arttıracak teknolojik gelişmelerin gerçekleşmesi ile olacaktır.

MgO ihtiva eden mineraller içinde dolomitin tercih edileceği yöntemlerin ortaya çıkması dolomit madenciliğini olumlu yönden etkileyecektir. Fakat dünyada demir çelik sanayicinde dolomit yerine daha yüksek oranda MgO ihtiva eden olivinin kullanılması gündeme gelmiş hatta bazı demir çelik üreticileri tarafından kullanılmaya başlanmıştır. Bu yöndeki teknolojik gelişme dolomit madenciliğini olumsuz yönde etkileyecektir. (3)

 ÖNERILER

Dolomit, Türkiye’de bol miktarda bulunan, isletme güçlükleri ve kimyasal evsaf yönünden herhangi bir problemi olmayan ve açık isletme yöntemi ile kolaylıkla üretilebilen bir hammaddedir. Ocak isletmelerinin genellikle tüketim alanlarına yakın bulunmaları ve üretim miktarlarının talep durumuna göre belirlenmesi nedenleriyle önümüzdeki plan döneminde dolomit yönünden herhangi bir olumsuzluk görülmemektedir. (3)

 TABLO 1. Dünya dolomit üretimi (m ton)

Ülkeler	1987	1988	1989	1990	1991
Almanya Arjantin Arnavutluk Avustralya Avusturya Belçika Belize Brezilya Burma Endonezya Filipinler Hindistan Japonya Macaristan Malavi Meksika Mısır Norveç Pakistan Peru Polonya Portekiz Tayland Tayvan Türkiye Uruguay Venezüella İngiltere Iran İspanya İsveç İtalya Yugoslavya	1 679 000 372 173 350 000 788 000 1 406 000 4 072 000 0 2 848 000 4 612 38 492 360 000 2 233 000 3 834 000 1 086 2 500 411 601 500 000 550 000 141 486 60 3 390 000 100 000 50 767 340 000 394 197 3 000 257 000 17 000 000 93 000 2 240 000 606 000 850 000 645 000	1 627 000 488 204 350 000 859 000 1 521 000 4 684 000 0 2 395 000 938 70 043 585 744 2 211 000 5 423 000 1 005 2 500 340 671 500 000 550 000 69 131 9 200 3 422 000 105 000 140 455 448 000 262 773 18 990 313 000 19 900 000 72 000 2 829 000 600 000 850 000 709 000	1 460 000 250 000 400 000 1 000 000 1 645 000 5 000 000 0 3 500 000 1 930 68 731 500 000 2 417 000 5 465 000 917 2 500 469 564 500 000 550 000 59 228 9 000 4 000 000 100 000 257 576 419 000 323 136 19 000 383 000 21 000 000 77 000 4 371 000 600 000 900 000 960 000	1 384 000 250 000 397 000 1 000 000 1 880 000 4 300 000 86 045 3 500 000 3 980 10 537 320 424 2 505 000 5 371 000 778 2 483 482 168 500 000 525 000 82 642 9 000 4 989 000 100 000 379 548 339 000 350 000 19 000 300 000 20 500 000 71 000 4 000 000 797 000 900 000 804 000	1 333 000 200 000 350 000 1 000 000 5 085 000 4 034 000 100 000 3 500 000 2 000 10 000 350 000 2 459 000 5 318 000 700 2 500 470 000 500 000 500 000 213 117 43 800 4 500 000 100 000 481 866 363 000 400 000 19 000 300 000 20 000 000 105 000 4 000 000 726 000 800 000 800 000
Toplam	45 560 974	51 357 654	56 708 582	56 158 605	58 066 651

                                             TABLO 2. Dünya dolomit ihracatı (m ton)

Ülkeler	1989	1990
Arjantin Avusturya Belçika Çin Danimarka Endonezya Fransa Hollanda Hong kong Japonya Kanada Kolombiya Kore Cum. Meksika Singapur Tayland Tayvan Türkiye Venezüella İngiltere İspanya İsviçre Yugoslavya	5 210 32 915 1 246 000 0 66 8 185 69 000 27 0 2 460 485 700 90 305 531 1 062 202 206 598 213 349 2 662 0 4 036 49 646 38 1 176	4 787 38 365 1 287 000 47 110 5 091 101 000 26 32 2 111 896 725 260 348 947 790 122 280 639 105 197 1 989 4 825 5 201 42 980 128 600
Toplam	2 633 953	3 126 972

 

                                               TABLO 3. Dünya dolomit ithalatı (m ton) 

Ülkeler	1989	1990
Arjantin Avusturya Belçika Çin Danimarka Ekvator Fransa Guadolup Hollanda Hong Kong Japonya Kanada Kolombiya Kore Cum. Meksika Singapur Sili Tayvan Trinidat Uruguay Yeni Zelanda İngiltere İspanya İsviçre Yugoslavya	393 5 934 66 000 0 43794 700 315 935 489 727 220 1 214 976 16 946 6 802 974 17 417 1 223 34 214 3 967 1 195 259 1 236 168 031 172 100 20 902 70	250 5 692 118 000 5 293 66 652 258 281 731 80 000 845 22 1 386 481 4 721 3 915 1 398 11 378 740 12 248 40 412 5 484 146 2 546 166 183 140 694 19 611 75
Toplam	2 095 497	2 356 511

TABLO 4. 1988-1993 yılları arasında Türkiye’deki belli baslı kuruluslarin dolomit tüketimi (ton)

Kurulusun	Y I L L A R
Adi	1988	1989	1990	1991	1992	1993*	Toplam
Erdemir	249 666	174 410	173 089	188 549	170 080	130 000	1 085 794
Isdemir	130 000	130 000	130 000	130 000	130 000	130 000	780 000
Kardemir	42 000	24 300	50 000	56 000	35 000	40 500	247 800
Sise Cam A.S.	-	76 926	113 690	131 655	143 186	112 533	577 990
A.C.S. A.S.	26 370	27 852	27 385	16 961	13 616	12 850	125 034
Kromsan A.S.	69 512	68 765	52 919	62 569	56 215	38 656	348 636
Tügsas	-	-	-	11 590	57 612	64 051	133 253
Toplam	517 548	502 253	547 083	597 324	605 709	528 590	3 298 507

(*) 10 aylık fiili, 2 aylık tahmini toplamı

TABLO 5. Türkiye’deki belli baslı kuruluslarin kullandığı dolomitin evsafı

Firma Adi	MgO Min (%)	CaO Max (%)	SiO2+Al2O3 Max (%)	S Max (%)	Fiziki Evsaf (mm)
Erdemir	18.50	33.00	2.50	0.50	10-100
Isdemir	20.08	29.54	2.82	0.92
Sise Cam A.S.	19.00	34.00			+ 2 mm - % 0 - 74 Mik - % 30

 TABLO10. 1994-1999 yılları arasında Türkiye’deki belli baslı kuruluslarin dolomit talep projeksiyonu (ton)

Kurulusun Adi	Y I L L A R
	1994	1995	1996	1997	1998	1999	Toplam
Erdemir	131 040	156 443	188 715	188 715	184 059	188 715	1 037 687
Isdemir	154 000	150 000	150 000	150 000	150 000	150 000	904 000
Kardemir	62 400	62 400	62 400	62 400	62 400	62 400	374 400
Sise Cam A.S.	160 000	160 000	160 000	160 000	160 000	160 000	960 000
A.C.S. A.S.	15 000	15 000	15 000	15 000	15 000	15 000	90 000
Kromsan	30 000	-	-	-	-	-	30 000
Tügsas	49 525	70 750	70 750	70 750	70 750	70 750	403 275
Toplam	586 265	602 193	619 565	627 265	622 809	627 465	3 685 562

TABLO 11. 1994-1999 yılları arasında Türkiye’deki belli baslı kuruluslarin dolomit üretim projeksiyonu (ton)

Kurulusun Adi